65 năm dựng nền tảng năng lực công nghiệp - năng lượng quốc gia
Kỳ 8: 65 năm và một lần nữa lựa chọn
1. Những mỏ dầu đã được khai thác sẽ suy giảm. Những nhà máy sẽ phải nâng cấp. Những công nghệ hôm nay còn mới sẽ có ngày trở thành công nghệ cũ. Trong khi đó, nhu cầu năng lượng của nền kinh tế tiếp tục thay đổi; công nghệ phát triển nhanh hơn; yêu cầu giảm phát thải ngày càng rõ; thị trường năng lượng ngày càng gắn với địa chính trị, thương mại, tài chính và an ninh quốc gia.
Vì thế, bước tiếp hành trình 65 năm truyền thống, câu hỏi quan trọng nhất đối với PETROVIETNAM không phải là đã làm được bao nhiêu mà là: từ những gì đã tích lũy, sẽ lựa chọn làm gì tiếp theo? Câu hỏi ấy không có một đáp án đơn giản.
Dầu khí vẫn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu năng lượng và công nghiệp trong nhiều năm tới. Nền kinh tế vẫn cần nhiên liệu, nguyên liệu hóa dầu, khí cho sản xuất điện và nhiều sản phẩm từ dầu khí.
Nhưng cùng lúc, cấu trúc năng lượng đang mở rộng. LNG, điện gió ngoài khơi, hydrogen, ammonia, nhiên liệu sinh học, lưu trữ năng lượng, thu giữ và lưu trữ carbon… ngày càng được đặt trong các bài toán phát triển năng lượng.
Điều này khiến bài toán của PETROVIETNAM khác căn bản so với những năm đầu. Ngày 23/7/1959, từ lời tiên tri của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Tôi nghĩ Việt Nam chúng tôi có biển, nhất định sẽ có dầu”, câu hỏi khi ấy là làm thế nào để Việt Nam có một ngành công nghiệp dầu khí? Đầu những năm 1980, câu hỏi là làm thế nào để tìm kiếm và khai thác dầu ngoài khơi? Ở Bạch Hổ, câu hỏi là dầu nằm ở đâu khi lời giải ban đầu chưa thỏa đáng. Sau đó, câu hỏi là làm thế nào để nguồn dầu khí đi sâu hơn vào nền kinh tế?
Đến hôm nay, câu hỏi đã rộng hơn: Làm thế nào để những năng lực đã được tích lũy trong 65 năm trở thành nền tảng cho một hệ thống năng lượng vừa bảo đảm an ninh, vừa tạo ra giá trị kinh tế và thích ứng với yêu cầu chuyển dịch xanh? Đó không còn là câu chuyện của một mỏ hay một nhà máy. Đó là câu chuyện về năng lực lựa chọn.
Nền kinh tế cần nguồn năng lượng ổn định trong quá trình chuyển đổi. Các nguồn năng lượng mới cần thời gian để hình thành công nghệ, hạ tầng, thị trường và chuỗi cung ứng. Bài toán vì thế không phải đơn giản là lựa chọn “cũ” hay “mới”, mà là xây dựng khả năng tham gia vào quá trình chuyển dịch ấy.
Ở đây, 65 năm tích lũy trở thành một nguồn lực. PETROVIETNAM có kinh nghiệm ngoài khơi, có năng lực chế tạo, có hệ thống khí, có năng lực điện, có kinh nghiệm lọc hóa dầu, có đội ngũ khoa học - công nghệ, có năng lực quản trị những dự án công nghiệp quy mô lớn. Nhưng những năng lực ấy chỉ trở thành lợi thế nếu tiếp tục được nâng cấp. Một giàn khoan không tự biến thành công trình điện gió. Một nhà máy khí không tự biến thành hệ thống hydrogen. Một đội ngũ kỹ sư dầu khí không tự nhiên trở thành đội ngũ chuyên gia của tất cả các công nghệ mới.
Phải học. Phải đầu tư. Phải thử nghiệm. Phải lựa chọn. Và phải chấp nhận rằng không phải mọi lựa chọn đều có thể thành công ngay từ đầu.
Đó chính là điều làm cho “không xuôi dòng” trở thành một tư tưởng có giá trị cho giai đoạn mới. Không xuôi dòng không có nghĩa là chọn phương án khó nhất. Cũng không có nghĩa là cứ phải đi theo những hướng chưa từng có. Nó có nghĩa là không để sự chưa chắc chắn trở thành lý do để không chuẩn bị cho tương lai.
2. Bài toán hôm nay có thể chưa có một lời giải hoàn chỉnh. Nhưng điều đó không cho phép chờ đến khi mọi thứ rõ ràng mới bắt đầu. Bởi khi tất cả đã rõ, những người khác có thể đã đi trước. Đây chính là bài học từ lịch sử mỏ Bạch Hổ. Nếu chờ đến khi cả thế giới xác nhận đá móng có thể chứa dầu rồi mới khoan, Việt Nam đã không có được bước ngoặt ấy.
Nếu chờ đến khi Việt Nam có đầy đủ kinh nghiệm lọc dầu rồi mới xây dựng NMLD Dung Quất, sẽ không bao giờ có kinh nghiệm để hình thành một đội ngũ lọc dầu.
Nếu chờ có một chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh rồi mới đầu tư Cà Mau, thì không thể hình thành chuỗi khí - điện - đạm như ngày nay.
Năng lực thường được hình thành trong quá trình giải quyết vấn đề, chứ không phải trước khi vấn đề xuất hiện. Đó là một trong những bài học lớn nhất của 65 năm truyền thống PETROVIETNAM. Nhưng lựa chọn tương lai không thể chỉ dựa vào tinh thần dấn thân. Mỗi lựa chọn mới cần được đặt trên nền tảng của khoa học, hiệu quả, quản trị rủi ro và trách nhiệm với nguồn lực. Đây là điểm rất khác giữa “dám làm” và “làm có cơ sở”. Một doanh nghiệp năng lượng không thể đầu tư chỉ vì một công nghệ đang được nói đến nhiều.
Cũng không thể đứng ngoài một xu hướng chỉ vì thị trường chưa hoàn toàn rõ ràng. Cần nghiên cứu, thử nghiệm, đánh giá chuỗi giá trị, khả năng cạnh tranh, nhu cầu thị trường, hạ tầng và nguồn nhân lực. Đó là cách biến tinh thần “không xuôi dòng” thành một phương thức lựa chọn có trách nhiệm.
PGS.TS. Trần Đình Thiên khi phân tích những động lực phát triển mới của nền kinh tế từng nhấn mạnh mối liên hệ giữa năng lượng, thị trường, năng lực cạnh tranh và yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.
Với PETROVIETNAM, điều đó đặt ra một yêu cầu rõ ràng: không chỉ làm nhiều hơn, mà phải lựa chọn đúng hơn. Nguồn lực không thể dàn trải. Năng lực không thể phát triển theo mọi hướng cùng lúc. Mỗi bước đi mới phải dựa trên những gì PETROVIETNAM có khả năng làm tốt, những gì nền kinh tế cần và những gì có thể tạo ra giá trị dài hạn.
Ở điểm này, “giữ lửa di sản” có thể được hiểu theo một cách khác. Không phải giữ nguyên mô hình cũ. Không phải lặp lại những công việc mà thế hệ trước đã hoàn thành. Mà là giữ lại cách mà những thế hệ trước đã đối diện với những vấn đề chưa có lời giải: nhìn thẳng vào thực tế, tìm kiếm tri thức, dám thử nghiệm, chấp nhận điều chỉnh và chịu trách nhiệm đến cùng với lựa chọn của mình.
Nếu thế hệ đầu tiên chỉ giữ nguyên những gì họ biết, sẽ không có Bạch Hổ. Nếu thế hệ sau chỉ bảo vệ những mô hình đã có, sẽ không có Dung Quất, những chuỗi khí - điện - đạm hay những năng lực công nghiệp mới. Vì vậy, di sản lớn nhất không phải là một danh sách những công trình. Di sản là khả năng tiếp tục tạo ra những công trình mới trên nền tảng thành tựu của thế hệ trước. 65 năm truyền thống PETROVIETNAM vì thế không nên được nhìn như một đường thẳng của những thành công.
Đó là một quá trình lựa chọn. Có những lựa chọn đúng ngay từ đầu. Có những lựa chọn phải điều chỉnh. Có những câu trả lời chỉ xuất hiện sau nhiều năm thử nghiệm. Nhưng xuyên suốt là một điểm chung: trước những bài toán quan trọng của đất nước, luôn có những con người chấp nhận bước vào vùng chưa có câu trả lời hoàn chỉnh. Từ Baku đến Bạch Hổ. Từ Bạch Hổ đến những nhà máy. Từ những nhà máy đến những chuỗi công nghiệp. Từ chuỗi công nghiệp đến năng lực công nghệ và con người. Và từ những năng lực ấy, hôm nay lại mở ra một lựa chọn mới.
Thay lời kết
Không ai có thể biết chính xác cấu trúc năng lượng của 20 hay 30 năm tới sẽ như thế nào. Nhưng có thể chuẩn bị để không bị động trước nó. Có thể xây dựng con người. Có thể đầu tư cho khoa học - công nghệ. Có thể nâng cao năng lực quản trị. Có thể phát triển hạ tầng. Có thể lựa chọn những chuỗi giá trị có khả năng tạo ra lợi thế. Có thể giữ vững những năng lực cần thiết cho an ninh năng lượng, đồng thời chuẩn bị cho những lĩnh vực năng lượng mới.
Đó là những việc có thể bắt đầu từ hôm nay.
65 năm trước, Việt Nam bắt đầu hành trình dầu khí bằng một tầm nhìn khi phía trước gần như chưa có con đường. 65 năm sau, PETROVIETNAM có trong tay một hệ thống tài sản, con người, công nghệ và kinh nghiệm mà những thế hệ đầu tiên không thể hình dung đầy đủ.
Nhưng chính những gì đã có lại đặt ra một trách nhiệm mới. Không được để thành quả của quá khứ trở thành giới hạn của tương lai. Không được coi di sản là thứ chỉ để tự hào. Di sản phải được chuyển hóa thành năng lực. Năng lực phải được chuyển hóa thành giá trị. Và giá trị phải tiếp tục được đặt trong những yêu cầu lớn hơn của đất nước.
Đó là cách “Giữ lửa di sản - kiến tạo năng lượng quốc gia” có thể trở thành một nội hàm thực chất. Giữ lửa là giữ năng lực dám lựa chọn. Kiến tạo là biến năng lực ấy thành những giá trị mới. Và “năng lượng quốc gia” không chỉ là những tấn dầu, những mét khối khí hay những kWh điện. Đó còn là năng lực công nghiệp, khoa học - công nghệ, con người, hạ tầng và khả năng tự chủ của nền kinh tế.
65 năm là một chặng đường đáng tự hào nhưng cũng đủ dài để hiểu rằng không có một thành tựu nào là điểm kết thúc. Những người đi trước đã để lại không phải một con đường đã hoàn tất. Họ để lại khả năng mở đường. Và vì thế, câu chuyện 65 năm PETROVIETNAM không khép lại bằng một dấu chấm, mà mở ra bằng một câu hỏi: Khi phía trước lại xuất hiện một bài toán chưa có lời giải, thế hệ hôm nay sẽ lựa chọn như thế nào?
Đó chính là lần lựa chọn tiếp theo.
Kỳ 1: Khi phía trước chưa có con đường
Kỳ 2: Bạch Hổ và lựa chọn đi tiếp khi lời giải chưa rõ
Kỳ 3: Khi tài nguyên phải đi xa hơn lòng đất
Kỳ 4: Khi dòng khí trở thành chuỗi giá trị
Kỳ 6: Khi giá trị của PETROVIETNAM vượt ra ngoài một doanh nghiệp