Dấu ấn Thượng tướng Đinh Đức Thiện trong hành trình khai mở ngành Dầu khí

Từ tư duy mở đường của một vị tướng

Trong quá trình nghiên cứu, biên soạn bộ sách "Lịch sử ngành Dầu khí Việt Nam", TS Khổng Đức Thiêm, nguyên nghiên cứu viên cao cấp Viện Lịch sử Đảng thuộc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, có dịp tiếp cận nhiều tư liệu, nhân chứng và câu chuyện về những con người góp phần định hình ngành dầu khí. Trong số đó, Thượng tướng Đinh Đức Thiện là nhân vật để lại ấn tượng sâu sắc với nhà sử học.

Điều đáng chú ý ở Thượng tướng Đinh Đức Thiện không chỉ là việc một vị tướng xuất thân từ môi trường quân đội được Nhà nước giao trọng trách trong lĩnh vực dầu khí và hoàn thành nhiệm vụ, mà còn là tư duy tổ chức, cách tiếp cận vấn đề và tầm nhìn chiến lược trong một lĩnh vực còn rất mới mẻ với Việt Nam khi ấy.

Theo TS Khổng Đức Thiêm, qua những tư liệu và câu chuyện được tiếp cận, Thượng tướng Đinh Đức Thiện sớm nhận thức rằng. muốn xây dựng ngành Dầu khí, Việt Nam không thể chỉ dựa vào nguồn lực sẵn có. Đây là lĩnh vực đòi hỏi trình độ khoa học - công nghệ cao, vốn đầu tư lớn, nhân lực chuyên sâu và kinh nghiệm tổ chức sản xuất mà đất nước chưa có đủ. Hợp tác quốc tế vì thế là yêu cầu khách quan, nhưng cách hợp tác và mục tiêu hướng tới mới là điều có ý nghĩa quyết định.

Từ góc nhìn đó, hợp tác với nước ngoài không đơn thuần là tìm kiếm sự hỗ trợ về thiết bị, chuyên gia hay công nghệ. Tiến trình này phải dựa trên trên nguyên tắc thượng tôn chủ quyền, bảo đảm lợi ích hài hòa, đồng thời tạo điều kiện để Việt Nam từng bước xây dựng năng lực của chính mình. Ngành Dầu khí cần tận dụng tri thức và kinh nghiệm quốc tế, nhưng không phải để phụ thuộc mà để từng bước làm chủ kỹ thuật và hình thành hệ thống dịch vụ trong nước.

Trong bối cảnh đất nước vừa trải qua giai đoạn chiến tranh, việc xây dựng một ngành công nghiệp dầu khí hoàn chỉnh là thách thức lớn. Từ tìm kiếm, thăm dò đến khai thác, vận chuyển và chế biến, mỗi khâu đều đòi hỏi nguồn lực và năng lực tổ chức riêng. Không có sẵn một mô hình phù hợp để có thể áp dụng nguyên vẹn, trong khi kinh nghiệm thực tiễn của đội ngũ trong nước còn hạn chế. Những người được giao trọng trách phải vừa tổ chức thực hiện nhiệm vụ, vừa tìm cách tháo gỡ những vấn đề chưa từng có tiền lệ.

Theo TS Khổng Đức Thiêm, chính trong hoàn cảnh đó, tầm nhìn và bản lĩnh của người đứng đầu có ý nghĩa đặc biệt. Một quyết định đúng không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt mà còn có thể mở ra hướng đi cho cả một giai đoạn phát triển. Với ngành dầu khí, việc xác lập phương thức hợp tác quốc tế, tổ chức lực lượng và từng bước nâng cao năng lực trong nước đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình hình thành và phát triển sau này.

Câu chuyện về Thượng tướng Đinh Đức Thiện vì vậy không chỉ là câu chuyện về một cá nhân được giao nhiệm vụ đặc biệt. Đó còn là lát cắt cho thấy cách ngành Dầu khí tìm đường phát triển trong điều kiện nhiều giới hạn là biết tranh thủ nguồn lực bên ngoài nhưng không buông lỏng mục tiêu tự chủ; chấp nhận những khó khăn trước mắt để tạo dựng năng lực lâu dài; và dám chịu trách nhiệm với những lựa chọn có ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi một dự án hay một nhiệm kỳ.

Những lựa chọn làm nên bản lĩnh người đi tìm lửa

Đặt câu chuyện về Thượng tướng Đinh Đức Thiện trong dòng chảy lịch sử 65 năm của ngành Dầu khí Việt Nam, có thể thấy những quyết định mang tính mở đường không chỉ xuất hiện ở một thời điểm. Từ khi thành lập Đoàn Thăm dò Dầu lửa 36 ngày 27/11/1961, ngành đã phải từng bước xây dựng lực lượng chuyên trách, tích lũy tri thức địa chất và tìm kiếm phương thức tổ chức hoạt động trong điều kiện cơ sở vật chất còn thiếu thốn.

Sau ngày đất nước thống nhất, yêu cầu phát triển dầu khí trên phạm vi cả nước được đặt ra cấp thiết hơn. Nghị quyết số 244-NQ/TW ngày 9/8/1975 của Bộ Chính trị về triển khai công tác thăm dò dầu khí trên phạm vi cả nước và việc thành lập Tổng cục Dầu mỏ và Khí đốt Việt Nam ngày 3/9/1975 đánh dấu bước chuyển từ những hoạt động tìm kiếm, thăm dò ban đầu sang tổ chức xây dựng một ngành kinh tế - kỹ thuật có định hướng dài hạn.

Con đường ấy không chỉ cần chủ trương và bộ máy tổ chức, mà còn đòi hỏi những quyết định táo bạo trong thực tiễn. Ngày 19/4/1981, mỏ khí Tiền Hải C được đưa vào khai thác, mở đầu cho hoạt động khai thác khí công nghiệp ở Việt Nam. Ngày 26/6/1986, dòng dầu thô thương mại đầu tiên từ mỏ Bạch Hổ được khai thác lên, đánh dấu bước tiến quan trọng của ngành khai thác dầu ngoài khơi. Đặc biệt, việc khai thác dầu từ tầng đá móng nứt nẻ của mỏ Bạch Hổ vào ngày 6/9/1988 trở thành dấu mốc nổi bật về khoa học - công nghệ, cho thấy khả năng tìm ra lời giải cho một bài toán địa chất phức tạp.

Những thành tựu ấy không tự nhiên xuất hiện. Đằng sau mỗi mốc son là quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, tổ chức thực hiện và những nỗ lực vượt qua giới hạn về công nghệ, kinh nghiệm và điều kiện làm việc. Khi đối mặt với đối tượng địa chất khác biệt hoặc những yêu cầu kỹ thuật mới, đội ngũ dầu khí không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm có sẵn. Họ phải chủ động tìm tòi, điều chỉnh cách tiếp cận và chịu trách nhiệm với những phương án được lựa chọn.

Từ góc nhìn của TS Khổng Đức Thiêm, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm chính là một trong những yếu tố tạo nên bản sắc của những người đi tìm lửa. Đây không phải khẩu hiệu được hình thành sau khi đã có thành công, mà được thể hiện qua những lựa chọn cụ thể trong từng giai đoạn lịch sử. Đó là quyết định xây dựng một tổ chức chuyên trách khi ngành còn ở những bước đi đầu tiên; chủ động hợp tác quốc tế khi nguồn lực trong nước chưa đáp ứng yêu cầu; kiên trì tìm kiếm giải pháp công nghệ trước những bài toán chưa có tiền lệ; và từng bước mở rộng hoạt động từ khai thác tài nguyên sang phát triển các chuỗi công nghiệp.

Tinh thần ấy cũng thể hiện ở cách nhìn về hiệu quả hợp tác. Tiếp nhận công nghệ có thể giúp giải quyết một nhiệm vụ trước mắt, nhưng xây dựng được đội ngũ có khả năng vận hành, phát triển dịch vụ và làm chủ công việc mới tạo ra nền tảng cho sự phát triển bền vững. Bởi vậy, câu chuyện của ngành dầu khí không chỉ là hành trình tiếp cận những nguồn lực lớn hơn, mà còn là quá trình tích lũy năng lực để tự đảm đương những nhiệm vụ ngày càng phức tạp.

Qua nhiều thập niên, phạm vi hoạt động của ngành đã mở rộng từ tìm kiếm, thăm dò và khai thác sang công nghiệp khí, điện, chế biến dầu khí và hoạt động ở nước ngoài. Những công trình như Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn hay các hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý khí cho thấy bước phát triển từ khai thác tài nguyên sang xây dựng chuỗi giá trị công nghiệp. Mỗi bước mở rộng đều đặt ra những yêu cầu mới về công nghệ, quản trị, nguồn vốn và khả năng phối hợp giữa các đơn vị.

Nhưng với TS Khổng Đức Thiêm, giá trị của lịch sử không chỉ nằm ở việc ghi lại những thành tựu. Trong quá trình nghiên cứu, biên soạn bộ sách "Lịch sử ngành Dầu khí Việt Nam", ông nhận thấy cần làm sao để những câu chuyện, tư liệu và kinh nghiệm của các thế hệ đi trước đến gần hơn với người lao động hôm nay. Lịch sử sẽ có ý nghĩa hơn khi không chỉ được lưu giữ trong sách mà còn giúp thế hệ sau hiểu được vì sao những quyết định được đưa ra, những khó khăn đã được vượt qua và những giá trị nào cần tiếp tục phát huy.

Khi PETROVIETNAM chuyển mình thành Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, yêu cầu kế thừa truyền thống cũng cần được đặt trong bối cảnh mới. Bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực công nghệ, phát triển các lĩnh vực năng lượng mới và thích ứng với quá trình chuyển dịch năng lượng đều là những nhiệm vụ đòi hỏi tư duy dài hạn cùng khả năng chấp nhận thách thức.

Theo TS Khổng Đức Thiêm, những giá trị như tinh thần tiên phong, trí tuệ, bản lĩnh, sáng tạo và nghĩa tình cần tiếp tục được gìn giữ, phát huy. Đó là nền tảng để các thế hệ người lao động PETROVIETNAM vừa trân trọng những thành quả được gây dựng, vừa chủ động tìm kiếm lời giải cho các vấn đề mới.

Từ câu chuyện về Thượng tướng Đinh Đức Thiện đến những bước ngoặt của ngành dầu khí Việt Nam, một sợi dây xuyên suốt hiện lên là muốn mở ra con đường mới, phải có tầm nhìn, bản lĩnh và tinh thần chịu trách nhiệm; muốn phát triển lâu dài, phải biết kết hợp sức mạnh bên ngoài với việc xây dựng năng lực bên trong. Những lựa chọn của thế hệ đi trước đã góp phần đặt nền móng cho ngành. Tiếp nối tinh thần ấy, PETROVIETNAM hôm nay cần tiếp tục đổi mới, làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh, qua đó đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.