Dịch vụ kỹ thuật PETROVIETNAM: "Đem chuông đi đánh xứ người" (kỳ 2)

Khủng hoảng tài chính toàn cầu từ cuối năm 2008 đã kéo ngành vận tải biển vào một chu kỳ suy thoái kéo dài. Giá cước vận tải quốc tế giai đoạn 2009-2011 giảm tới 70-80% so với thời kỳ đỉnh cao; hơn 90% doanh nghiệp vận tải biển trên thế giới lao đao, nhiều hãng phải phá sản. Tại Tổng công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans), 8/10 công ty thành viên thua lỗ. Có thời điểm doanh nghiệp thiếu tiền trả lương cho cán bộ, thuyền viên, thiếu nguồn trả nợ ngân hàng; nhiều tàu hàng lỏng nằm bờ vì không cạnh tranh được với tàu nước ngoài.

PVTrans khi ấy được ví như một “con tàu mắc cạn”. Thậm chí phương án phá sản, chia tách hoặc sáp nhập công ty mẹ đã từng được đặt ra.

Ông Phạm Việt Anh - khi đó là Tổng Giám đốc PVTrans, nay là Chủ tịch HĐQT PVTrans - cùng ban lãnh đạo phải đồng thời xử lý những vấn đề sống còn về tài chính, đội tàu, nguồn hàng, nhân lực và thị trường. Từ năm 2011, PVTrans bắt đầu tái cấu trúc toàn diện; trong đó mở rộng khai thác quốc tế được xác định là một trong những hướng quan trọng để đưa đội tàu thoát khỏi tình trạng thiếu việc.

Nhưng biển lớn lúc ấy cũng đang giữa cơn khủng hoảng. Đội tàu thế giới dư thừa, giá cước có thời điểm thấp hơn cả giá thành dịch vụ; nhiều chủ tàu phải bán tàu, tàu bị bắt giữ để siết nợ, thậm chí phải dừng hoạt động vì không đủ tiền mua nhiên liệu, duy trì bảo hiểm hay trả lương thuyền viên. Với một doanh nghiệp chưa có thương hiệu quốc tế mạnh, số lượng tàu còn hạn chế như PVTrans, tìm được việc ở bên ngoài đã khó, chen chân vào những thị trường tốt còn khó hơn.

Một trong những giải pháp khi đó là đưa tàu vào các liên minh vận tải quốc tế, tìm mọi cơ hội để duy trì khai thác. Nguồn hàng khan hiếm đến mức PVTrans chấp nhận đưa tàu vào cả những tuyến hải trình có mức độ rủi ro rất cao. Có thời điểm, Tổng công ty đưa 3 tàu sang Trung Đông, khai thác qua những vùng biển cướp biển hoành hành mà nhiều hãng vận tải dầu thô lớn không dám chạy. Giá cước cao hơn, nhưng mỗi chuyến đi cũng đồng nghĩa với những hiểm nguy thường trực.

Gia nhập PVTrans từ năm 2010 và được giao chỉ huy tàu Hercules trong những năm doanh nghiệp đẩy mạnh khai thác quốc tế, thuyền trưởng Trần Xuân Đại là một trong số những người từng trải qua những giây phút “thót tim” khi đi qua khu vực Sừng châu Phi - một điểm nóng của cướp biển Somalia khi ấy.

Lúc bấy giờ, tàu Hercules bị năm thuyền nhỏ nghi của cướp biển bám theo, áp sát tàu đến khoảng 50 m. Những người trên các thuyền này mang súng AK-47. Lực lượng an ninh trên tàu phát áo chống đạn cho những người ở vị trí trọng yếu. Nhưng Trần Xuân Đại từ chối mặc. Ông lo rằng hình ảnh thuyền trưởng khoác áo chống đạn có thể làm tâm lý thủy thủ thêm hoang mang.

Hercules nhanh chóng phát tín hiệu cấp cứu tới các tàu hải quân đang hoạt động gần khu vực. Trên boong, lực lượng bảo vệ giương súng để những người trên các thuyền truy đuổi nhìn thấy. Ông Đại ra lệnh, nếu cướp biển vượt qua khoảng cách an toàn, lực lượng bảo vệ được phép nổ súng. Khi các tàu chiến bắt đầu áp sát và nhận thấy Hercules đã sẵn sàng chống trả, năm chiếc thuyền quay đầu bỏ chạy.

Có những chuyến tàu, vừa nghe tên tuyến, nhiều thuyền viên lập tức xin nghỉ ca, lãnh đạo công ty phải nỗ lực động viên tâm lý rất nhiều. Để đi được những tuyến này, các tàu phải tăng cường bảo vệ, thuê lực lượng vũ trang đặc biệt, lắp hàng rào dây thép gai, bố trí vòi rồng, tổ chức cảnh giới liên tục. Trong hoàn cảnh đội tàu thiếu việc, những hợp đồng khó vẫn phải liên tục được tính tới như vậy. Và chính từ những chuyến đi ấy, PVTrans từng bước mở rộng phạm vi khai thác và tích lũy kinh nghiệm để đứng vững trên thị trường vận tải quốc tế.

“Mang chuông đi đánh xứ người” giữa đáy khủng hoảng

Trong các đơn vị dịch vụ chủ lực của PETROVIETNAM, Tổng công ty Cổ phần Khoan và Dịch vụ Khoan Dầu khí (PV Drilling) từng có mặt ở nước ngoài khá sớm. Từ năm 2007, giàn đất liền PV DRILLING 11 đã thực hiện chiến dịch khoan tại Algeria. Tuy nhiên, cú hích mạnh nhất đối với chiến lược quốc tế hóa đội giàn biển chỉ đến sau gần một thập niên.

Năm 2014 là đỉnh cao của một chu kỳ tăng trưởng của PV Drilling. Tổng tài sản vượt 1 tỷ USD, doanh thu hơn 20.800 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 2.419 tỷ đồng.

Rồi giá dầu thế giới lao dốc.

Các công ty dầu khí đồng loạt cắt giảm ngân sách thăm dò, khai thác. Nhiều chương trình khoan tại Việt Nam bị dừng hoặc giãn tiến độ. Giá thuê giàn bình quân giảm gần một nửa, khối lượng công việc và đơn giá nhiều dịch vụ kỹ thuật liên quan giảm 50-70%. Nhiều giàn của PV Drilling hết hợp đồng phải chuyển sang trạng thái chờ việc. Đến quý I/2017, Tổng công ty lần đầu tiên trong lịch sử ghi nhận lỗ sau thuế hợp nhất, hơn 200 tỷ đồng.

Khoảng trống việc làm trong nước ngày càng lớn, trong khi phần lớn đội giàn và các dịch vụ kỹ thuật của PV Drilling khi đó vẫn tập trung tại Việt Nam. Tìm việc ở nước ngoài vì thế trở thành yêu cầu sống còn đối với PV Drilling.

Tổng Giám đốc PV Drilling Nguyễn Xuân Cường - khi đó là Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Xí nghiệp Điều hành Khoan - vẫn nhắc lại chiến dịch Myanmar năm 2016 như một dấu mốc đặc biệt. Giữa lúc cả khu vực đang dư thừa giàn khoan, một hợp đồng tốt lập tức trở thành mục tiêu của hàng loạt nhà thầu. Cuộc đấu thầu mà PV DRILLING I tham gia lúc bấy giờ có đến hơn 30 giàn khoan thuộc 10 công ty lớn trên thế giới cùng cạnh tranh.

Cuối cùng, với nhiều điểm cộng đã tích lũy được qua nhiều năm vận hành trong nước như thành tích an toàn, hiệu suất giàn cao, đội ngũ điều hành người Việt dày dạn kinh nghiệm, PV DRILLING I đã vượt qua hơn 30 đối thủ để được Total lựa chọn. Một trong những cánh cửa quan trọng nhất của thị trường khu vực bắt đầu mở ra từ đây.

Chiến dịch khoan được thực hiện an toàn, hiệu quả, trở thành một minh chứng quan trọng về năng lực của PV Drilling khi tiếp tục tham gia các cuộc đấu thầu tại những thị trường khác. Sau Myanmar là Thái Lan, Malaysia. Cuối năm 2017, bốn trong sáu giàn của PV Drilling đã làm việc ở nước ngoài; năm 2019, con số tăng lên 5/6 giàn.

Đây cũng là giai đoạn PV Drilling học ngày càng sâu hơn “luật chơi” của các thị trường khu vực.

Ở Malaysia, PV Drilling phải đáp ứng các điều kiện về giấy phép và hợp tác với đối tác bản địa. Tại Brunei, yêu cầu sử dụng và đào tạo lao động sở tại rất chặt chẽ. Còn Indonesia bảo hộ mạnh thị trường trong nước, khiến doanh nghiệp nước ngoài phải mất nhiều năm mới có thể thâm nhập. Bên cạnh đó là những yêu cầu cao về an toàn, kỹ thuật, thuế, lao động và hậu cần. Vì vậy, đưa được một giàn khoan sang làm việc tại một quốc gia mới luôn là cả một quá trình chuẩn bị và thích nghi.

Những cán bộ, kỹ sư theo giàn sang nước ngoài cũng phải làm quen với môi trường làm việc đa quốc tịch, khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và cách tổ chức lao động. Có nơi, người Việt vừa làm vừa kèm cặp nhân sự bản địa; có thời điểm, như trong giai đoạn Covid-19 tại Brunei, nhiều người phải ở lại trên giàn hàng tháng trời mà không thể đổi ca.

Từ những va đập thực tế ấy, PV Drilling dần tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm lựa chọn phương án đấu thầu phù hợp, hợp tác với những đối tác địa phương có năng lực, định vị đúng thế mạnh của mình và kiên trì thích nghi với các quy định sở tại. Từ đó, Tổng công ty từng bước thâm nhập, xây dựng được vị thế ổn định tại Malaysia, đồng thời mở đường sang thị trường Indonesia với mô hình liên doanh và các hợp đồng dài hạn cho đội giàn khoan biển.

Bản lĩnh tôi luyện từ trong gian khó

Nhìn lại những cuộc ra khơi đầy gian khó, có thể thấy một điểm chung xuyên suốt hành trình của các đơn vị dịch vụ PETROVIETNAM: nhiều bước ngoặt lớn lại được quyết định vào những thời điểm khó khăn nhất.

Khi công việc trong nước thu hẹp, họ phải đi tìm thị trường mới. Khi bên ngoài cũng đang dư thừa năng lực, cạnh tranh khốc liệt và đầy những rào cản chưa từng trải qua, họ vẫn phải tìm cách bước vào. Có những hợp đồng phải cân nhắc rất lâu mới dám nhận; có những hải trình đầy rủi ro vẫn phải đi; có những thị trường phải kiên trì nhiều năm mới mở được cánh cửa đầu tiên.

Không ai có thể biết trước mỗi chuyến đi sẽ đưa doanh nghiệp tới đâu. Nhưng ở những thời điểm ấy, đứng yên đồng nghĩa với việc chấp nhận để con người phân tán, tài sản nằm chờ và những năng lực vừa dày công gây dựng dần bị bào mòn. Vì thế, lựa chọn khó vẫn phải được đưa ra.

Từng bước đi ban đầu có thể chỉ nhằm tìm thêm một hợp đồng, giữ một đội ngũ, giữ một con tàu hay một giàn khoan tiếp tục hoạt động. Qua thời gian, những bước đi ấy nối thành thị trường; những kinh nghiệm tích lũy thành năng lực; những lần va đập với luật chơi quốc tế hun đúc bản lĩnh cạnh tranh của các doanh nghiệp dịch vụ PETROVIETNAM.

Đến hôm nay, khi những giàn khoan Việt Nam hoạt động dài hạn tại nhiều quốc gia trong khu vực, những con tàu PVTrans hiện diện trên các tuyến hàng hải toàn cầu, những công trình do PTSC chế tạo đi tới Trung Đông và châu Âu, có thể nhìn rõ hơn giá trị của những quyết định năm nào.

Con đường ra thế giới của dịch vụ PETROVIETNAM được mở ra từ chính những thời điểm gian khó như thế: thấy khó vẫn đi, gặp trở ngại vẫn tìm cách vượt qua, từng bước biến những vùng đất xa lạ thành thị trường của mình.

Và cũng từ những lựa chọn ấy, thương hiệu PETROVIETNAM đã ngày một tiến xa hơn trên bản đồ năng lượng toàn cầu./.

Dịch vụ kỹ thuật PETROVIETNAM: "Đem chuông đi đánh xứ người" (kỳ 1)