ĐBQH Đỗ Đức Hiển: Gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn năng lượng cho tăng trưởng hai con số

20/11/2026 176 lượt xem Tác giả: Mạnh Tưởng
Trao đổi với PV bên lề Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, ĐBQH Đỗ Đức Hiển (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh), đại biểu chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, cho rằng, hoàn thiện thể chế, đẩy nhanh tiến độ đầu tư các dự án năng lượng và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước là những yêu cầu quan trọng để bảo đảm cung ứng điện, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
0:00 0:00

Hoàn thiện thể chế, tạo lợi thế cạnh tranh cho ngành năng lượng

Theo ĐBQH Đỗ Đức Hiển, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, việc bảo đảm các điều kiện nền tảng cho sự phát triển là yêu cầu tiên quyết, trong đó năng lượng, đặc biệt điện năng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Điện năng không chỉ đơn thuần là yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, mà còn tác động trực tiếp đến khả năng mở rộng quy mô, nâng cao năng suất cũng như sức cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp.

Trong bối cảnh nhu cầu phụ tải điện ngày càng tăng cao, bài toán bảo đảm cung ứng điện ổn định, liên tục đòi hỏi hệ thống năng lượng quốc gia phải hội tụ đủ năng lực về nguồn cung, kết cấu hạ tầng và khả năng vận hành. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tiến độ triển khai các dự án năng lượng - đặc biệt là những công trình nguồn điện quy mô lớn, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư khổng lồ và quy trình chuẩn bị kéo dài - vẫn đang là điểm nghẽn cần được đặc biệt quan tâm tháo gỡ.

Dưới góc độ thể chế, Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế, chính sách để trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc và động lực thúc đẩy phát triển năng lượng. Những nhiệm vụ trọng tâm là rà soát, tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch, cấp phép, huy động vốn; xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thu hút và triển khai các dự án năng lượng quan trọng, cấp bách của quốc gia.

Cùng với đó là yêu cầu cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, cắt giảm 30-50% thời gian thực hiện, chi phí tuân thủ và điều kiện kinh doanh, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động đầu tư, xây dựng và vận hành các dự án năng lượng.

ĐBQH Đỗ Đức Hiển (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh).
ĐBQH Đỗ Đức Hiển (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh).

Theo Đại biểu Đỗ Đức Hiển, để thể chế hóa những chủ trương này, việc sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực cùng các đạo luật có liên quan có ý nghĩa quan trọng. Đối với lĩnh vực điện lực, dự thảo sửa đổi đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm khắc phục tình trạng chậm tiến độ các dự án điện thời gian qua.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung một số trường hợp được sửa đổi giấy phép điện lực thay vì phải cấp mới; quy định thêm các trường hợp được miễn trừ giấy phép hoạt động điện lực; thay đổi thủ tục phê duyệt danh mục lưới điện trung áp, hạ áp bằng thủ tục chấp thuận nhà đầu tư dự án lưới điện hoặc danh mục dự án lưới điện. Đối với dự án nguồn điện, dự thảo cũng đề xuất thực hiện thủ tục chấp thuận nhà đầu tư hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư mà không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư trong những trường hợp được quy định.

Những điều chỉnh này hướng tới đơn giản hóa quy trình đầu tư, rút ngắn thời gian chuẩn bị và tạo điều kiện để các công trình điện sớm được triển khai.

Tuy nhiên, theo đại biểu, yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng các cơ chế đặc thù, vượt trội mà còn phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Một dự án điện có thể chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định thuộc các lĩnh vực đầu tư, đấu thầu, đất đai, lâm nghiệp, xây dựng và bảo vệ môi trường. Nếu quy trình chuẩn bị hồ sơ, thẩm định, phê duyệt dự án và lựa chọn nhà đầu tư chưa được thiết kế thống nhất, tình trạng chồng chéo, trùng lặp có thể tiếp tục kéo dài thời gian thực hiện.

Vì vậy, việc rà soát, chỉnh lý các quy định liên quan cần được thực hiện đồng bộ, tránh phát sinh xung đột pháp lý trong quá trình triển khai. Đây cũng là nội dung cần được chú trọng trong quá trình hoàn thiện dự thảo luật, nhằm bảo đảm các quy định mới có thể thực thi hiệu quả.

Phát triển công nghiệp năng lượng trong nước, nâng cao năng lực tự chủ

Bên cạnh hoàn thiện thể chế và cải cách thủ tục đầu tư, ĐBQH Đỗ Đức Hiển cho rằng, cần gắn phát triển các dự án điện với mục tiêu nâng cao năng lực công nghiệp năng lượng trong nước.

Theo ông, hiệu quả phát triển hệ thống năng lượng không nên chỉ được đánh giá qua quy mô công suất nguồn điện hay tiến độ hoàn thành từng công trình. Quá trình đầu tư còn cần tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực thiết kế, chế tạo thiết bị, tích hợp hệ thống và từng bước làm chủ công nghệ.

Đại biểu Đỗ Đức Hiển: Việc đầu tư nguồn điện cần được tính toán đồng bộ với khả năng cung ứng khí, hệ thống kho cảng, đường ống và các điều kiện tiếp nhận nhiên liệu. (Ảnh: Nhà máy Điện Cà Mau 1&2)
Đại biểu Đỗ Đức Hiển: Việc đầu tư nguồn điện cần được tính toán đồng bộ với khả năng cung ứng khí, hệ thống kho cảng, đường ống và các điều kiện tiếp nhận nhiên liệu. (Ảnh: Nhà máy Điện Cà Mau 1&2)

Thực tế, các dự án năng lượng quy mô lớn có yêu cầu cao về vốn, công nghệ, thiết bị và năng lực quản lý. Nếu doanh nghiệp trong nước có cơ hội tham gia sâu hơn vào quá trình triển khai, đây sẽ là điều kiện để hình thành đội ngũ kỹ sư, phát triển năng lực tổng thầu EPC và gia tăng tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng năng lượng.

Trong quá trình thảo luận, góp ý sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Điện lực, một số đại biểu đã đề xuất nghiên cứu cơ chế lựa chọn, giao thực hiện một số dự án điện quan trọng, quy mô lớn gắn với mục tiêu phát triển công nghiệp năng lượng trong nước. Theo hướng này, hiệu quả dự án không chỉ được xem xét trên phương diện đầu tư, tiến độ và khả năng cung ứng điện, mà còn cần tính đến giá trị tạo ra đối với năng lực công nghiệp quốc gia.

Đáng chú ý, theo đại biểu Đỗ Đức Hiển, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đã nghiên cứu tiếp thu nội dung này. Theo đó, dự thảo bổ sung quy định đối với trường hợp dự án điện lực thực hiện mục tiêu làm chủ công nghệ, phát triển năng lực thiết kế, chế tạo thiết bị trong nước, tích hợp hệ thống, hình thành tổng thầu EPC thì có thể được chấp thuận nhà đầu tư không thông qua đấu giá, đấu thầu. Đồng thời, dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này theo từng thời kỳ, bảo đảm phù hợp với thực tiễn.

Nếu được Quốc hội thông qua, cơ chế này có thể tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp trong nước có năng lực tham gia các dự án năng lượng quy mô lớn, qua đó phát triển năng lực tổng thầu EPC, thiết kế tổng thể, thiết kế tích hợp, chế tạo thiết bị và tiếp nhận, làm chủ công nghệ.

Tuy nhiên, để cơ chế phát huy hiệu quả, việc lựa chọn nhà đầu tư và giao thực hiện dự án cần gắn với các tiêu chí cụ thể về năng lực, công nghệ, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm thực hiện. Cơ chế ưu tiên phải bảo đảm công khai, minh bạch, không tạo ra cơ chế xin - cho, đồng thời đáp ứng yêu cầu bảo toàn và phát triển vốn nhà nước đối với các doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Một yêu cầu khác là phải gắn phát triển nguồn điện với hạ tầng cung ứng nhiên liệu và truyền tải. Đối với các dự án điện khí, LNG, việc đầu tư nguồn điện cần được tính toán đồng bộ với khả năng cung ứng khí, hệ thống kho cảng, đường ống và các điều kiện tiếp nhận nhiên liệu. Hạ tầng truyền tải cũng phải được triển khai phù hợp với tiến độ đưa nguồn điện vào vận hành.

Theo đại biểu Đỗ Đức Hiển, sau khi các quy định sửa đổi Luật Điện lực và những đạo luật có liên quan được Quốc hội thông qua, Chính phủ và các bộ, ngành cần sớm ban hành văn bản quy định chi tiết, bảo đảm chính sách được triển khai đồng bộ, thống nhất và có hiệu lực theo quy định của pháp luật.

Các văn bản hướng dẫn cần bám sát tinh thần những chính sách đã được Quốc hội quyết định, nhất là các nội dung về cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và chuyển đổi phương thức quản lý theo hướng tăng cường hậu kiểm. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong mỗi khâu thực hiện, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng không làm phát sinh khoảng trống hoặc buông lỏng quản lý.

Cùng với đó, Chính phủ cần chỉ đạo rà soát, triển khai đồng bộ các quy hoạch và dự án năng lượng, bảo đảm sự gắn kết giữa nguồn điện, lưới truyền tải và hạ tầng cung ứng nhiên liệu. Những dự án có vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng cần được xác định rõ mục tiêu, tiến độ và trách nhiệm thực hiện; các vướng mắc về quy hoạch, đất đai, hạ tầng kết nối và thủ tục đầu tư cần được phối hợp xử lý kịp thời.

Có thể thấy, bài toán cung ứng điện cho mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ nằm ở yêu cầu gia tăng công suất nguồn điện, mà còn ở năng lực hoàn thiện thể chế, tổ chức thực hiện và phát triển công nghiệp năng lượng trong nước. Tháo gỡ được các điểm nghẽn pháp lý, khơi thông nguồn lực đầu tư và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sẽ góp phần củng cố năng lực tự chủ, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Chia sẻ: